Sociaal speelgoed
Met sociaal speelgoed spelen kinderen samen: een spel met beurten, een keukentje voor rollenspel of een spel waarin je samen wint. Je kind oefent daarmee wachten op de beurt, tegen verlies kunnen en overleggen. Hieronder staat speelgoed met een sociale score van 4 of 5: het is gemaakt voor meer spelers, of samenwerken is de kern. Met de filters stel je ook een minimum in voor motoriek of denken.
Zo komt de score tot stand
Een AI-model kiest de score op deze vaste schaal van 0 tot 5, op basis van de productinformatie van fabrikant en winkels, in vergelijking met ander speelgoed. Een 5 krijgt speelgoed alleen als dit onderdeel het hoofddoel is.
- 0
- Je speelt er altijd alleen mee, zoals met een game voor één speler.
- 1
- Vooral alleen, al kan het ook samen, zoals een puzzel of bouwset.
- 2
- Samen spelen gaat goed maar hoeft niet, zoals met speelfiguren of een pop.
- 3
- Nodigt uit tot samen spelen of rollenspel: poppenhuis, keukentje, verkleedkleren.
- 4
- Gemaakt voor meer spelers, met beurten en regels: de meeste bord- en kaartspellen.
- 5
- Samenwerken of met elkaar praten is de kern: een coöperatief spel, een partyspel, walkietalkies.
Sociaal speelgoed met de laagste prijs
Geen speelgoed met een actuele prijs bij deze filters. Verlaag een minimum of ga terug naar de standaard.
Wat is sociaal speelgoed?
Sociaal speelgoed is speelgoed dat kinderen samen gebruiken. Het gaat om spellen met beurten en regels, om rollenspel zoals een winkeltje of een doktersset, en om spellen waarin je samen tegen het spel speelt. Tijdens het spelen oefent je kind dingen die later overal van pas komen: wachten op je beurt, afspraken maken, tegen je verlies kunnen en merken wat een ander voelt.
Elk product op deze pagina heeft een sociale score van 0 tot 5. Een 0 betekent dat je er altijd alleen mee speelt, zoals een game voor één speler. Een 5 betekent dat samenwerken of met elkaar praten de kern is, zoals bij een coöperatief spel of walkietalkies. Hierboven staat speelgoed met een 4 of een 5.
Samen spelen per leeftijd
Kinderen leren niet in één keer samen spelen. De Amerikaanse onderzoeker Mildred Parten beschreef in 1932 de vormen die je bij jonge kinderen ziet, van toekijken tot echt samenwerken. Het Nederlands Jeugdinstituut (NJi) koppelt daar de leeftijden aan die je in Nederland gebruikt. Het speelgoed in de laatste kolom is onze eigen suggestie.
| Vorm van spel | Wat je ziet | Rond welke leeftijd | Speelgoed dat past |
|---|---|---|---|
| Toekijken | Je kind kijkt naar andere kinderen zonder mee te doen | 0 tot 2 jaar | Activiteitenkleed, spiegel, kiekeboe met jou |
| Alleen spelen | Geconcentreerd bezig met eigen speelgoed | Vooral 2 tot 3 jaar, en daarna ook | Stapelbekers, vormenstoof, grote bouwstenen |
| Naast elkaar spelen | Naast een ander kind spelen en elkaar nadoen, nog niet echt samen | Rond 2 jaar | Zandbak, waterbak, een treinbaan met twee treintjes |
| Met elkaar spelen | Samen met hetzelfde bezig, nog zonder vaste rollen of gezamenlijk doel | Vanaf ongeveer 3 jaar | Speelkeuken, verkleedkist, poppenhuis |
| Samenwerken | Rollen verdelen, regels afspreken en samen een doel halen | Vanaf ongeveer 4 jaar | Winkeltje, doktersset, coöperatieve bordspellen |
| Spellen met regels | Beurten, winnen en verliezen, een beetje tactiek | Vanaf 4 of 5 jaar, sterk vanaf 6 jaar | Memory, kaartspellen, bordspellen voor het hele gezin |
Speelt je tweejarige vooral naast een ander kind en niet mee? Dat is een gewone tussenstap en geen teken dat er iets mis is.
Vanaf drie jaar proberen kinderen meer samen te spelen, maar dit gaat nog moeizaam.
Wat zegt onderzoek over samen spelen?
Er is veel onderzoek gedaan naar spel en sociale ontwikkeling. Een paar uitkomsten die nuttig zijn als je speelgoed kiest:
- Samen spelen oefent sociale vaardigheden. De Amerikaanse kinderartsenvereniging AAP schreef in 2018 een groot rapport over spelen. Volgens dat rapport leren kinderen tijdens samen spelen onderhandelen over regels en samenwerken. Het rapport noemt ook een opvallend verband: kinderen die in groep 5 veel prosociaal gedrag lieten zien, haalden jaren later betere resultaten voor lezen en rekenen (Yogman e.a., 2018).
- Coöperatieve spellen kunnen helpen bij samenwerken. In een Amerikaans onderzoek met 70 kinderen van 4 en 5 jaar nam samenwerken toe en agressie af als de groep coöperatieve spellen speelde. Na competitieve spellen zagen de onderzoekers het omgekeerde (Bay-Hinitz e.a., 1994).
- Maar bordspellen met een winnaar zijn ook prima. Een Zweeds onderzoek liet 65 kleuters zes weken lang coöperatieve of competitieve bordspellen spelen. In samenwerken was er geen verschil. Wel vonden de kinderen de coöperatieve spellen leuker (Eriksson e.a., 2021).
- Rollenspel helpt bij omgaan met emoties. In een gerandomiseerd onderzoek met 97 vierjarigen werden kinderen die in kleine groepjes doe-alsof-spellen speelden beter in het beheersen van hun emoties (Goldstein en Lerner, 2018).
- Het is geen wondermiddel. Een groot overzichtsartikel concludeert dat het bewijs dat fantasiespel zelf sociale vaardigheden veroorzaakt nog zwak is. Rollenspel is waarschijnlijk een van de routes, niet de enige (Lillard e.a., 2013).
Samen spelen is goed voor de sociale ontwikkeling. Het meeste effect komt van het spelen zelf en van een volwassene die meedoet en helpt; goed speelgoed maakt dat makkelijker.
Samenwerken of winnen: welke spellen kies je?
Bij een coöperatief spel winnen of verliezen alle spelers samen. Dat is fijn voor jonge kinderen die nog moeilijk tegen hun verlies kunnen. Bij een spel met een winnaar oefent je kind juist dat verliezen erbij hoort. Het onderzoek hierboven laat zien dat beide soorten waarde hebben.
| Coöperatief spel | Spel met een winnaar | |
|---|---|---|
| Doel | Samen tegen het spel winnen | Als eerste aan de finish, of de meeste punten |
| Wat je kind oefent | Overleggen, plannen, elkaar helpen | Op je beurt wachten, tegen je verlies kunnen |
| Fijn voor | Peuters en kleuters, kinderen die snel boos worden bij verliezen | Kinderen vanaf een jaar of 5, gezinsavonden |
| Voorbeelden | Spellen waarin je samen een boomgaard leegplukt of een uil naar huis brengt | Memory, ganzenbord, kaartspellen |
Video: sociale ontwikkeling bij jonge kinderen
Rollenspel: winkeltje, dokter en keukentje
In rollenspel bedenken kinderen zelf de regels: de winkelier rekent af, de dokter luistert en de patiënt wacht. Het Center on the Developing Child van Harvard noemt dat een oefening in zelfbeheersing. Een kind dat een rol speelt, houdt zich aan wat bij die rol hoort en houdt andere impulsen in. Kinderen van 3 tot 5 jaar corrigeren elkaar ook nog eens tijdens het spelen (Harvard, activiteiten voor 3 tot 5 jaar).
Speelgoed dat rollenspel uitlokt, heeft vaak een hoge sociale score: een speelkeuken, een kassa met boodschappen, een doktersset, verkleedkleren of een poppenhuis. Het werkt het best als er twee of meer kinderen meespelen, of jij.
Zo kies je speelgoed om samen mee te spelen
- Kijk naar het aantal spelers. Op de doos staat vaak voor hoeveel spelers een spel is. Twee tot vier spelers werkt thuis het makkelijkst.
- Begin coöperatief bij jonge kinderen. Samen winnen of verliezen voorkomt tranen. Spellen met een winnaar komen vanzelf als je kind wat ouder is.
- Kies open rollenspel. Een keukentje of winkeltje kent geen vaste regels. Daardoor kunnen kinderen van verschillende leeftijden samen spelen.
- Let op de leeftijd van het jongste kind. Als een spel te moeilijk is, haakt de jongste af en wordt het geen samen spelen.
- Speel zelf mee. Volgens de AAP is spelen met je kind een kans om vaardigheden en jullie band te versterken. Help in het begin met de regels en laat dat langzaam los.
- Combineer met de andere scores. In de filters stel je ook een minimum in voor motorisch of cognitief, voor speelgoed dat meer dan één ding oefent.
Video: spelen en de hersenen van jonge kinderen (Engels)
Veelgestelde vragen over sociaal speelgoed
Vanaf welke leeftijd spelen kinderen echt samen?
Tweejarigen spelen vooral naast elkaar. Vanaf 3 jaar proberen kinderen meer samen te spelen, maar dat gaat nog moeizaam. Vanaf ongeveer 4 jaar lukt samenwerken beter, vaak nog met wat hulp van een volwassene.
Mijn peuter speelt alleen naast andere kinderen. Is dat erg?
Nee. Naast elkaar spelen is een normale stap op weg naar samen spelen. Je kind kijkt en leert van de ander, ook als het nog niet meedoet.
Moet ik mijn kind dwingen om te delen?
Voor tweejarigen is delen nog moeilijk. Het NJi raadt aan samen spelen niet te forceren en zelf het goede voorbeeld te geven. Twee setjes van hetzelfde speelgoed voorkomt ook veel ruzie.
Zijn coöperatieve spellen beter dan spellen met een winnaar?
Niet per se. In het ene onderzoek zorgden coöperatieve spellen voor meer samenwerken en minder agressie. In een ander onderzoek met bordspellen was er geen verschil, al vonden kinderen de coöperatieve spellen wel leuker. Beide soorten hebben dus waarde.
Wat leert mijn kind van rollenspel?
In rollenspel houdt je kind zich aan de regels van een rol en houdt het impulsen in die niet bij die rol passen. In een gerandomiseerd onderzoek werden vierjarigen beter in het beheersen van hun emoties door doe-alsof-spellen. Voor bredere effecten is het bewijs nog beperkt.
Is ruzie tijdens het spelen een slecht teken?
Nee, ruzie tijdens het spelen is normaal. Onderhandelen over spelregels is juist de oefening in samenwerken. Help als het uit de hand loopt, maar laat kinderen het eerst zelf proberen.
Hoe komt de sociale score van speelgoed tot stand?
Een AI-model geeft elk product een score van 0 tot 5 met een vaste schaal, op basis van de productinformatie van fabrikant en winkels. Een 5 krijgt speelgoed alleen als samenwerken of met elkaar praten de kern is. Bij elk product staat waarom het die score kreeg.
Bekijk alle bronnen
- Yogman, M., Garner, A., Hutchinson, J., Hirsh-Pasek, K. en Golinkoff, R.M. (2018). The Power of Play: A Pediatric Role in Enhancing Development in Young Children. Pediatrics 142(3). doi.org/10.1542/peds.2018-2058
- Parten, M.B. (1932). Social participation among preschool children. Journal of Abnormal and Social Psychology 27(3), 243 tot 269. doi.org/10.1037/h0074524
- Bay-Hinitz, A.K., Peterson, R.F. en Quilitch, H.R. (1994). Cooperative games: a way to modify aggressive and cooperative behaviors in young children. Journal of Applied Behavior Analysis 27(3), 435 tot 446. volledige tekst
- Eriksson, M., Kenward, B., Poom, L. en Stenberg, G. (2021). The behavioral effects of cooperative and competitive board games in preschoolers. Scandinavian Journal of Psychology 62(3), 355 tot 364. volledige tekst
- Goldstein, T.R. en Lerner, M.D. (2018). Dramatic pretend play games uniquely improve emotional control in young children. Developmental Science 21(4). doi.org/10.1111/desc.12603
- Lillard, A.S. e.a. (2013). The impact of pretend play on children's development: a review of the evidence. Psychological Bulletin 139(1), 1 tot 34. doi.org/10.1037/a0029321
- Center on the Developing Child, Harvard University. Executive Function Activities for 3- to 5-year-olds en for 5- to 7-year-olds. 3 tot 5 jaar, 5 tot 7 jaar
- Nederlands Jeugdinstituut. Peuter: sociale ontwikkeling, omgaan met anderen. nji.nl
- Nederlands Jeugdinstituut. Kleuter: spelen, leren omgaan met andere kinderen. nji.nl