Fantasie en creativiteit van je kleuter prikkelen zonder veel geld

Waarom weinig spullen goed werkt

Kleuters zitten in de leeftijd van het doen-alsof. Volgens de GGD beginnen kinderen tussen 2 en 3 jaar met het nadoen van dagelijkse dingen, zoals telefoneren of koken, en gebruiken ze daarvoor vaak wat er in de buurt ligt: een blok wordt een telefoon, een stoel een auto. Vanaf ongeveer 3,5 jaar spelen ze rollen ("toen was ik de politie en jij de koningin") en tot een jaar of 9 spelen kinderen nog veel fantasiespel (GGD Gooi en Vechtstreek). De GGD schrijft ook dat peuters vaak liever met echte spullen spelen dan met namaak, en noemt dozen, lepels, pannen, kussens en kleden.

Meer speelgoed betekent ook niet vanzelf beter spel. Onderzoekers van de University of Toledo lieten 36 peuters van 18 tot 30 maanden twee keer vrij spelen: één keer met 4 stuks speelgoed in de kamer en één keer met 16. Met minder speelgoed speelden de kinderen ongeveer twee keer zo lang met elk stuk en op meer verschillende manieren. In de kamer met 16 stuks pakten veel kinderen er binnen een kwartier tien of meer op zonder er echt mee te spelen (University of Toledo). Het ging om jongere kinderen dan kleuters en om een kleine groep, maar het past bij wat veel ouders thuis zien.

Wordt je kind dan creatiever of slimmer van fantasiespel? Dat is minder zeker dan vaak wordt gezegd. Psycholoog Angeline Lillard bekeek met collega's meer dan 150 studies en vond geen goed bewijs dat doen-alsof-spel bijdraagt aan creativiteit, intelligentie of probleemoplossen. Wel kan het meespelen bij taal, verhalen vertellen, omgaan met anderen en jezelf leren beheersen. Volgens haar gaat het vooral om vrij kunnen kiezen, met andere kinderen onderhandelen en met echte voorwerpen spelen, met een volwassene die op het goede moment helpt (ScienceDaily).

Spullen uit huis die speelgoed worden

Zet een krat of wasmand neer met dingen die je toch al hebt. Haal er elke week een paar uit en leg er iets anders in, dan blijft het nieuw.

1. Bouwen met dozen

Bewaar de dozen van een paar bestellingen en geef ze tegelijk aan je kind. Met brede tape maak je er samen een kasteel, een raket of een boot van, en daarna laat je de rest over aan je kind. Een doos is niet voor niets opgenomen in de Amerikaanse National Toy Hall of Fame: kinderen maken er al generaties forten, ruimteschepen en kastelen van (The Strong National Toy Hall of Fame).

• Knip met een stanleymes alvast een deur en ramen uit. Dat is werk voor jou; het versieren met stiften, stickers en wc-rollen kan je kind zelf.
• Zet een doos op zijn kant en maak er een poppenhuis van, met kamers van kleinere doosjes.
• Maak van een lange doos een trein en zet er knuffels in als passagiers. Wie heeft er een kaartje?
• Teken een stuur en een dashboard op een doos zonder bodem. Je kind stapt erin, tilt hem op en rijdt door de kamer.

2. Koken met zelfgemaakt speeldeeg

Speeldeeg maak je in tien minuten van spullen uit de keukenkast. Je kind kan meehelpen met afmeten en roeren.

Zo maak je het

1. Doe 2 kopjes bloem, een half kopje zout en 1 eetlepel olie in een kom.
2. Doe een paar druppels kleurstof in ongeveer 1 kopje warm water.
3. Giet het water er beetje bij beetje bij en kneed tot een soepele bal. Plakt het, doe er wat bloem bij. Brokkelt het, dan een scheutje water.
4. Bewaar het in een afgesloten bakje of zakje in de koelkast.

Geef er een houten plank, een deegroller, een plastic mesje en wat vormpjes bij. Een bekertje werkt ook als uitsteekvorm. Daarna kun je een opdracht geven: een verjaardagstaart voor opa, een pizza met alles erop, of soep voor de knuffels. Kralen, knopen en takjes zijn leuk als versiering, zolang je kind ze niet in de mond stopt.

Liever klei uit de winkel? Een grote set met losse potjes gaat lang mee als je de deksels goed dichtdoet. Bij de kleine sets zit gereedschap om te rollen, snijden en stempelen.

3. Een feest voor de knuffel

Vertel je kind dat de lievelingsknuffel morgen jarig is en dat er een feest moet komen. Daarna kun je vooral kijken. De meeste kleuters weten precies wie er uitgenodigd wordt, wat er gegeten wordt en welk spelletje er gespeeld wordt.

• Teken samen uitnodigingen en laat je kind ze bij de andere knuffels bezorgen.
• Zet de stoelen in een kring en geef elke gast een bordje. Het eten komt van het speeldeeg van hierboven.
• Zing een verjaardagslied en laat de jarige blazen. Een kaarsje van een wc-rol met een vlammetje van papier is genoeg.
• Nodig de rest van het gezin uit als echte gasten. Wie mag er naast de jarige zitten?

Dit spel komt in veel vormen terug. Morgen is het misschien een bruiloft, een dokterspraktijk of een winkel. De GGD noemt zulk rollenspel een manier waarop kinderen oefenen hoe het er in de echte wereld aan toe gaat en zich in een ander leren verplaatsen.

4. Kunst op een rol papier

Een rol behang of tekenpapier is voor kleuters een andere wereld dan een A4'tje. Ze kunnen er op liggen, lopen en met hun hele arm op tekenen.

• Laat je kind op het papier liggen en trek de omtrek na. Daarna mag het de figuur zelf aankleden, met haar, kleren en schoenen.
• Plak een lange strook met schilderstape op de vloer en teken samen een stad met wegen. De speelgoedauto's rijden er daarna overheen.
• Hang het papier buiten aan het hek of leg het op de oprit en geef waterverf, kwasten en een spons. Wat er misgaat, regent vanzelf weg.
• Is het kunstwerk droog, hang het dan op en houd een opening voor de knuffels, met een hapje en een drankje. Zo komen idee 3 en idee 4 samen.

Buiten is de stoep zelf het grootste vel papier. Met stoepkrijt teken je een hinkelbaan of een weg voor de fiets. Voor de kleinsten is vingerverf makkelijker dan een kwast.

Ideeën voor tien minuten of een hele middag

Zo speel je mee zonder het over te nemen

Een paar aanwijzingen van een volwassene zijn genoeg om een kleuter op weg te helpen. Te veel sturen werkt averechts: dan wordt het jouw spel.

• Geef alleen een begin. "De knuffels hebben honger" werkt beter dan "we gaan nu een restaurant spelen met een menukaart".
• Speel een rol die je kind een vraag stelt. Als klant in de winkel vraag je wat iets kost. Als passagier in de raket vraag je waar je naartoe vliegt.
• Zeg wat je ziet. Op "je hebt veel rood gebruikt" volgt vaak een verhaal, op "wat mooi" meestal een knikje.
• Laat het spel ook mislukken. Valt de toren om of lijkt de olifant op een aardappel, dan wordt het gewoon een aardappel.
• Stop als je kind het overneemt. Ga ernaast zitten met je eigen klusje en blijf in de buurt.

Speelt je kind steeds hetzelfde spel? Bij jonge kinderen hoort herhaling erbij. Voeg dan één ding toe, zoals een nieuwe knuffel die mee wil doen of een doos die ineens een boot is.

Gratis lenen, ruilen en rouleren

Nieuw speelgoed hoeft niet gekocht te zijn. In veel plaatsen is een speel-o-theek waar je net als in de bibliotheek speelgoed leent, en je kunt speelgoed ruilen met familie of vrienden. Kinderen kunnen gratis lid worden van de bibliotheek (GGD Gooi en Vechtstreek). Tot welke leeftijd dat gratis is, verschilt per gemeente, dus kijk even op de site van je eigen bibliotheek.

De onderzoekers uit Toledo raden ouders aan om een deel van het speelgoed op te bergen en het later te wisselen (University of Toledo). Leg een paar dozen op zolder en ruil ze elke paar weken om. Speelgoed dat een maand weg was, is voor veel kleuters weer nieuw.

Toch iets kopen?

Wil je iets kopen dat lang meegaat, kies dan speelgoed waarmee je kind zelf verhalen maakt. Speelgoedeten en een servies passen bij het knuffelfeest, blokken bij de kartonnen stad. Deze zien we nu bij meerdere winkels; de prijzen worden dagelijks bijgewerkt.

Meer lezen

• Speelgoed dat eigenlijk geen speelgoed is, met nog meer spullen uit huis.
• Wat is goed speelgoed?
• Waarom spelen met poppen goed is voor jongens en meisjes.
• Speelzand voor binnen voor een regenachtige middag.
• Knutselideeën voor Moederdag en voor Vaderdag.
• 34 cadeaus onder de 10 euro.
• Speelgoed per leeftijd: 3 tot 4 jaar en 4 tot 6 jaar.