Bij cognitief speelgoed moet je kind nadenken: puzzelen, tellen, sorteren, plannen en vooruitdenken. Denk aan een puzzel met veel stukjes, een grote bouwset met een beschrijving, een strategiespel of een programmeerrobot. Hieronder staat speelgoed met een cognitieve score van 4 of 5, waarbij plannen of leren een hoofddoel is. Met de filters stel je ook een minimum in voor motoriek of samen spelen.
Zo komt de score tot stand
Een AI-model kiest de score op deze vaste schaal van 0 tot 5, op basis van de productinformatie van fabrikant en winkels, in vergelijking met ander speelgoed. Een 5 krijgt speelgoed alleen als dit onderdeel het hoofddoel is.
0
Geen denkwerk, alleen voelen of bewegen: badeend, knuffel, bal.
1
Heel eenvoudig, zoals een knop die geluid maakt.
2
Fantasie en verhalen, of kleuren en vormen herkennen: pop, vormenstoof.
3
Instructies volgen, sorteren, tellen of bouwen volgens een beschrijving.
4
Vooruitdenken en plannen: grote bouwsets, puzzels met veel stukjes, spellen met tactiek.
5
Denken of leren is de kern: strategiespel, schaken, rekenspel, programmeerrobot.
Prijzen bijgewerkt vandaag 04:10Alleen prijzen van de afgelopen 30 dagen
Waarom deze scores?
Wat is cognitief speelgoed?
Cognitief speelgoed is speelgoed waarbij je kind moet nadenken. Denk aan puzzels, bouwsets met een bouwtekening, spellen met tellen of geheugen, strategiespellen en programmeerspeelgoed. Je kind oefent daarmee onder meer oorzaak en gevolg, sorteren, tellen, ruimtelijk inzicht, plannen en vooruitdenken.
Elk product op deze pagina heeft een cognitieve score van 0 tot 5. Een 0 betekent dat er geen denkwerk bij komt kijken, zoals bij een knuffel of een bal. Een 5 betekent dat denken of leren de kern is, zoals bij schaken, een rekenspel of een programmeerrobot. Hierboven staat speelgoed met een 4 of een 5.
Cognitief speelgoed laat je kind nadenken. Elk soort spel oefent iets anders.
Denkontwikkeling per leeftijd
Tot 5 jaar komen de mijlpalen van de Amerikaanse gezondheidsdienst CDC. Voor oudere kinderen gebruiken we de stadia van de Zwitserse psycholoog Jean Piaget en de spelgidsen van het Center on the Developing Child van Harvard. Het speelgoed in de laatste kolom is onze eigen suggestie.
Leeftijd
Wat zich ontwikkelt
Speelgoed dat past
0 tot 1 jaar
Ontdekken met mond en handen. Oorzaak en gevolg: twee dingen tegen elkaar slaan. Zoeken naar speelgoed dat onder een doek verdwijnt
Nadoen, zoals vegen. Eenvoudig spelen met een functie, zoals een auto duwen
Stapeltoren, knopjespuzzels, duwauto's
2 tot 3 jaar
Knoppen en schakelaars uitproberen, met meerdere dingen tegelijk spelen. Begin van doen-alsof
Sorteerspellen op kleur en vorm, eenvoudige legpuzzels, grote bouwstenen
3 tot 4 jaar
Puzzels die steeds moeilijker worden, waarschuwingen begrijpen
Legpuzzels van 12 tot 24 stukjes, klikbouwstenen, eerste bordspelletjes
4 tot 6 jaar
Kleuren benoemen, tot 10 tellen, cijfers herkennen, spelregels en beurten volgen
Bordspellen met genummerde vakjes, memory, tangram, schermvrije programmeerrobot
6 tot 8 jaar
Begrijpen dat een hoeveelheid gelijk blijft als de vorm verandert. Spellen met regels en geheugen
Kaartspellen, logicapuzzels met opdrachtkaarten, bouwsets met bouwtekening, een eerste schaakset
8 tot 12 jaar
Ordenen en logisch redeneren. Rond 11 of 12 jaar begint abstract denken. Vooruit plannen
Schaken, strategiebordspellen, Rubiks kubus, programmeerbare robots, grote bouwsets
Puzzels die steeds iets moeilijker worden, houden kinderen van deze leeftijd bezig en oefenen hun visuele werkgeheugen en het plannen.
Wat zegt onderzoek over denkspeelgoed?
Een bordspel met getallen helpt bij getalbegrip. Kleuters die een paar keer een kwartier een eenvoudig bordspel met de vakjes 1 tot 10 speelden, werden beter in het schatten van getallen. Hetzelfde spel met kleuren in plaats van cijfers hielp niet (Siegler en Ramani, 2008). In een vervolgonderzoek werden kleuters na ongeveer een uur spelen beter in vergelijken, tellen en cijfers herkennen, en die winst was 9 weken later nog zichtbaar (Ramani en Siegler, 2008).
Maar het werkt niet bij elk kind even goed. Een nieuwer onderzoek met 76 kinderen van 3 en 4 jaar vond alleen vooruitgang bij kinderen die al iets van getallen wisten (Silver e.a., 2024).
Puzzelen hangt samen met ruimtelijk inzicht. Kinderen die tussen 2 en 4 jaar thuis met puzzels speelden, waren op 4,5 jaar beter in het in gedachten draaien van vormen. Hoe vaker en hoe uitdagender, hoe beter (Levine e.a., 2012).
Blokken en puzzels ook. In een grote Amerikaanse steekproef scoorden kinderen die vaker met puzzels en blokken speelden beter op een ruimtelijke taak, ook na correctie voor andere vaardigheden (Jirout en Newcombe, 2015). En driejarigen die beter konden nabouwen met klikblokjes, waren ook beter in rekenen (Verdine e.a., 2014).
Schaken: een matig effect, met een kanttekening. Een meta-analyse van 24 studies vond een matig effect van schaakles op rekenen en lezen (Sala en Gobet, 2016). Maar hoe beter een onderzoek is opgezet, hoe kleiner het effect. Volgens dezelfde onderzoekers komt overdracht naar heel andere vaardigheden zelden voor (Sala en Gobet, 2017).
Kleuters kunnen leren programmeren. 53 kleuters van ongeveer 5 tot 6 jaar leerden robots programmeren. Bij de eerste opdrachten haalde gemiddeld 75 procent het doel, bij de moeilijkere 56 procent (Bers e.a., 2014).
Speelgoed oefent vooral de vaardigheid die je ermee oefent: een getallenspel helpt bij getallen, een puzzel bij ruimtelijk inzicht. Dat het je kind in het algemeen slimmer maakt, is niet bewezen. Wel komt in veel onderzoek terug dat meespelen en erover praten ("draai hem eens om", "welk getal komt hierna?") veel uitmaakt.
Vier uitkomsten uit het onderzoek op deze pagina. Speelgoed oefent vooral wat je ermee oefent.
Video: wat zijn executieve functies?
Executieve functies: plannen, onthouden en schakelen
Executieve functies zijn de vaardigheden waarmee je kind zichzelf aanstuurt: iets onthouden terwijl je ermee bezig bent (werkgeheugen), een impuls inhouden en flexibel schakelen als iets anders loopt dan gepland. Het Center on the Developing Child van Harvard noemt per leeftijd spellen die deze vaardigheden oefenen:
Leeftijd
Spellen die passen
Baby's
Kiekeboe en verstoppertje met speelgoed
3 tot 5 jaar
Puzzels die steeds iets moeilijker worden
5 tot 7 jaar
Memory en spellen met regels
7 tot 12 jaar
Kaartspellen, strategiespellen zoals schaak en Go, ruimtelijke puzzels zoals de Rubiks kubus
De vaardigheden waarmee je kind zichzelf aanstuurt. Spellen met regels oefenen ze.
Video: executieve functies, vaardigheden voor het leven (Engels)
Zo kies je cognitief speelgoed
Net iets moeilijker dan nu. Een puzzel of spel waarbij je kind net even moet nadenken, werkt beter dan iets wat veel te makkelijk of veel te moeilijk is.
Duur hoeft niet. In het onderzoek hierboven speelden kinderen met eenvoudige spullen: een zelfgemaakt bordspel, gewone puzzels en blokken. Merk of prijs maakte geen verschil.
Speel mee en praat erover. Ruimtelijke woorden (boven, onder, draai om) en vragen (hoeveel nog?) maken spelen leerzamer.
Combineer met de andere scores. In de filters stel je ook een minimum in voor motorisch of sociaal. Een bordspel kan bijvoorbeeld hoog scoren op denken en op samen spelen.
Vier vuistregels om speelgoed te kiezen dat je kind laat nadenken.
Veelgestelde vragen over cognitief speelgoed
Maakt educatief speelgoed mijn kind slimmer?
Niet in het algemeen. Speelgoed oefent vooral de vaardigheid die je ermee oefent: een getallenspel helpt bij getalbegrip, puzzelen bij ruimtelijk inzicht. Dat het daarnaast de intelligentie of de schoolcijfers in het algemeen verhoogt, is in goed opgezet onderzoek niet aangetoond.
Helpt een bordspel echt bij rekenen?
Bordspellen met genummerde vakjes op een rij verbeterden in onderzoek het getalbegrip van kleuters, al na ongeveer een uur spelen, en de winst was 9 weken later nog meetbaar. Een nieuwer onderzoek vond alleen effect bij kinderen die al iets van getallen wisten.
Zijn puzzels en blokken goed voor ruimtelijk inzicht?
Kinderen die meer puzzelen en bouwen, scoren beter op ruimtelijke taken. Het meeste onderzoek laat een verband zien en geen oorzaak. Meespelen en woorden als boven, onder en omdraaien lijken mee te tellen.
Wordt mijn kind slimmer van schaken?
Een meta-analyse van 24 studies vond een matig effect op rekenen, maar hoe beter een onderzoek is opgezet, hoe kleiner het effect. Schaken is een prima spel om vooruit te leren denken, maar geen bewezen manier om slimmer te worden.
Vanaf welke leeftijd kan een kind leren programmeren?
Kleuters van ongeveer 5 tot 6 jaar konden in onderzoek de basis leren, zoals een volgorde van stappen maken, met speciale robots. Bij de moeilijkere opdrachten lukte dat ongeveer de helft. Schermvrij programmeerspeelgoed sluit daarbij aan.
Wat zijn executieve functies?
Dat zijn de vaardigheden waarmee je kind zichzelf aanstuurt: iets onthouden terwijl je ermee bezig bent, een impuls inhouden en flexibel schakelen. Spellen met regels, memory, puzzels en strategiespellen oefenen ze.
Is duur educatief speelgoed beter dan gewoon speelgoed?
In het onderzoek werden eenvoudige spullen gebruikt, zoals een zelfgemaakt bordspel, puzzels en blokken. Geen van de bronnen laat zien dat merk of prijs uitmaakt. Meespelen en praten tijdens het spelen komen steeds terug als belangrijke factor.
Hoe komt de cognitieve score van speelgoed tot stand?
Een AI-model geeft elk product een score van 0 tot 5 met een vaste schaal, op basis van de productinformatie van fabrikant en winkels. Een 5 krijgt speelgoed alleen als denken of leren de kern is. Bij elk product staat waarom het die score kreeg.
Bekijk alle bronnen
Siegler, R.S. en Ramani, G.B. (2008). Playing linear numerical board games promotes low-income children's numerical development. Developmental Science 11(5), 655 tot 661. doi.org/10.1111/j.1467-7687.2008.00714.x
Ramani, G.B. en Siegler, R.S. (2008). Promoting broad and stable improvements in low-income children's numerical knowledge through playing number board games. Child Development 79(2), 375 tot 394. doi.org/10.1111/j.1467-8624.2007.01131.x
Silver, A.M., Elliott, L., Ribner, A.D. en Libertus, M.E. (2024). The benefits of math activities depend on the skills children bring to the table. Developmental Psychology 60, 376 tot 388. doi.org/10.1037/dev0001637
Levine, S.C., Ratliff, K.R., Huttenlocher, J. en Cannon, J. (2012). Early puzzle play: a predictor of preschoolers' spatial transformation skill. Developmental Psychology 48(2), 530 tot 542. doi.org/10.1037/a0025913
Jirout, J.J. en Newcombe, N.S. (2015). Building blocks for developing spatial skills: evidence from a large, representative U.S. sample. Psychological Science 26(3), 302 tot 310. doi.org/10.1177/0956797614563338
Verdine, B.N. e.a. (2014). Deconstructing building blocks: preschoolers' spatial assembly performance relates to early mathematical skills. Child Development 85(3), 1062 tot 1076. doi.org/10.1111/cdev.12165
Sala, G. en Gobet, F. (2016). Do the benefits of chess instruction transfer to academic and cognitive skills? A meta-analysis. Educational Research Review 18, 46 tot 57. doi.org/10.1016/j.edurev.2016.02.002
Sala, G. en Gobet, F. (2017). Does far transfer exist? Negative evidence from chess, music, and working memory training. Current Directions in Psychological Science 26, 515 tot 520. doi.org/10.1177/0963721417712760
Bers, M.U., Flannery, L., Kazakoff, E.R. en Sullivan, A. (2014). Computational thinking and tinkering: exploration of an early childhood robotics curriculum. Computers and Education 72, 145 tot 157. doi.org/10.1016/j.compedu.2013.10.020
Center on the Developing Child, Harvard University. Activities guide: enhancing and practicing executive function skills with children from infancy to adolescence. developingchild.harvard.edu
CDC. Learn the Signs. Act Early: milestones. cdc.gov
Piaget, stadia van de cognitieve ontwikkeling, samengevat door Simply Psychology. simplypsychology.org
6-8 jaar Mario + Rabbids Sparks of Hope - Nintendo Switch
vanaf € 24,19
