Helpt springen op de trampoline bij autisme? Wat onderzoek zegt en wat je thuis kunt doen

Autistisch kind of kind met autisme?

In deze blog schrijven we afwisselend over autistische kinderen en kinderen met autisme. Over die woorden wordt veel gepraat. Veel autistische volwassenen noemen zichzelf liever autistisch, omdat autisme bij wie ze zijn hoort. Anderen zeggen liever dat ze autisme hebben. Een overzicht van negentien onderzoeken onder ruim 6.000 autistische volwassenen vond geen duidelijke voorkeur. In de meeste studies koos een meerderheid voor autistisch, maar de twee Nederlandstalige onderzoeken vonden juist een voorkeur voor met autisme (Journal of Autism and Developmental Disorders, 2025). De onderzoekers raden aan om te vragen wat iemand zelf wil. Dat advies geldt thuis net zo goed: luister naar hoe je kind er zelf over praat.

Prikkels en beweging: waarom sommige kinderen graag springen

Autistische kinderen verwerken wat ze zien, horen en voelen vaak anders. De Nederlandse Vereniging voor Autisme (NVA) noemt het als kenmerk dat iemand over- of juist ongevoelig is voor zintuiglijke prikkels (NVA). Thuisarts schrijft dat kinderen met autisme heftiger ervaren wat ze horen, zien, ruiken, proeven en voelen, en dat harde of onverwachte geluiden stress kunnen geven (Thuisarts).

Bij beweging gaat het om twee zintuigen waar je zelden bij stilstaat. Het evenwichtsorgaan in je oor merkt of je beweegt, hoe snel en welke kant op. Dat heet het vestibulaire systeem. Daarnaast voel je in je spieren en gewrichten waar je armen en benen zijn en hoeveel kracht je zet. Dat noemen ergotherapeuten proprioceptie. Springen prikkelt allebei tegelijk: je gaat op en neer, en bij elke landing drukt je lichaam in het doek.

Kinderen reageren daar heel verschillend op. Het ene kind zoekt beweging op en kan uren springen, draaien of schommelen. Een ander kind wordt juist onrustig of misselijk van te veel beweging, of durft niet omdat de grond onder de voeten wegzakt. Allebei komt veel voor. Kijk dus naar je eigen kind en dring niet aan.

Deze tabel is bedoeld om mee te kijken naar je kind en is geen test. Twijfel je over wat je ziet, bespreek het dan met een ergotherapeut of de huisarts.

Een korte uitleg van Geef me de 5 over over- en ondergevoelig reageren bij autisme.

Wat zegt onderzoek over trampolinespringen bij autisme?

Er zijn maar een paar studies die specifiek naar de trampoline kijken. Daarnaast is er breder onderzoek naar sport en naar behandelingen die met prikkels werken.

Wat kun je daarmee? Springen lijkt goed te zijn voor de motoriek, net als bij kinderen zonder autisme. Voor het idee dat springen kinderen rustiger maakt, is één studie met vijftig kinderen, en dat is te weinig om op te bouwen. Thuis kun je zelf bijhouden hoe je kind zich voelt na een half uur springen, en dat zegt over jouw kind meer dan een studie.

Meer over wat springen voor alle kinderen doet, met de studies naar evenwicht en botten, lees je in 9 voordelen van een trampoline.

Stimmen: afleren of laten?

Veel autistische kinderen en volwassenen maken herhaalde bewegingen of geluiden, zoals wiegen, fladderen met de handen, neuriën of op en neer springen. In de autismegemeenschap heet dat stimmen. Onderzoekers in Engeland spraken met 32 autistische volwassenen over hun ervaringen. Zij beschreven stimmen als een manier om zichzelf te reguleren en sterke gevoelens te kalmeren of te uiten, en zagen behandelingen die het willen laten verdwijnen als iets wat ze niet willen (Kapp e.a., 2019).

Springen op een trampoline kan voor je kind ook een manier van stimmen zijn. Dat hoeft niet ergens anders voor in de plaats te komen. Het is vooral een plek waar je kind kan bewegen zoals het zelf wil, zonder dat iemand ernaar kijkt of er iets van zegt. Doet je kind zichzelf pijn, bijvoorbeeld door met het hoofd te bonken, bespreek dat dan met de huisarts of een behandelaar.

Zo zet je de trampoline thuis in

Thuisarts schrijft dat bewegen helpt om stress minder te maken, en dat kinderen met autisme vaak moeite hebben om zelf te plannen. Een timer, een planner of pictogrammen kunnen helpen (Thuisarts). Dat kun je goed combineren met de trampoline:

• Maak er een vast moment van, bijvoorbeeld direct na school of voor het avondeten. Een kind dat weet wanneer het mag springen, hoeft er niet steeds om te vragen.
• Zet een timer die je kind kan zien en kondig het einde van tevoren aan: nog vijf minuten, nog één minuut.
• Spreek na het springen iets rustigs af, zoals een glas water, een boek op de bank of tekenen. De overgang van druk naar stil gaat dan makkelijker.
• Laat je kind zelf bepalen hoe het springt. Opdrachtjes en spelletjes kunnen leuk zijn, maar voor een kind dat even tot rust wil komen, is vrij springen vaak fijner.
• Springen broertjes en zusjes ook graag? Maak een beurtenlijst met namen of foto's, zodat duidelijk is wie wanneer mag.
• Let op signalen dat het te veel wordt, zoals harder lachen dan anders, rood aanlopen of niet meer reageren als je iets zegt.

Wil je met je kind gericht oefenen, bijvoorbeeld met evenwicht? Dan geeft deze oefenwijzer spelletjes die je zonder spullen kunt doen.

Veilig springen

VeiligheidNL onderzocht 512 trampoline-ongelukken waarvoor iemand naar de spoedeisende hulp moest. Bijna 60 procent van de slachtoffers sprong samen met anderen, 30 procent deed salto's of kunstjes en bij ongeveer 40 procent hield niemand toezicht. In ruim 60 procent van de gevallen ging het om een botbreuk (VeiligheidNL). Voor autistische kinderen gelden dezelfde regels, met een paar extra aandachtspunten.

• Eén kind tegelijk op de trampoline. Ook als broertjes of vriendjes graag samen willen.
• Een net rondom en een dikke rand over de veren. Een ingegraven trampoline ligt gelijk met de grond, dan valt een kind minder diep.
• Blijf in de buurt, zeker als je kind weinig gevaar ziet of moeilijk stopt als het eenmaal bezig is.
• Maak de regels zichtbaar, bijvoorbeeld met een kaart met plaatjes bij het trapje: schoenen uit, één kind tegelijk, geen salto's.
• Een minitrampoline binnen staat laag, maar heeft vaak geen net. Kies voor jonge kinderen een model met een stang om vast te houden en zet hem niet naast een tafel of verwarming.

Meer cijfers lees je in het onderzoek naar letsel door trampolines.

Welke trampoline past bij jouw kind?

Een dure therapietrampoline is voor thuis meestal niet nodig. Kijk vooral naar waar hij komt te staan en hoe zeker je kind zich voelt.

Hoeveel ruimte heb je in de tuin? Reken het hier uit.

Hieronder een paar trampolines met de laagste prijs van dit moment. Twijfel je over poten of ingegraven, met of zonder net? Lees dan de koopgids voor een veilige trampoline.

Voor binnen

De Zonovi Fitness Trampoline heeft een doorsnede van 106 cm en een stang met handvat om je aan vast te houden. De Tunturi Funhop is 95 cm breed en maar 20 cm hoog, zonder stang en zonder net, en daarom meer iets voor oudere kinderen.

Kleine trampoline met net

De VirtuFit Kinder Trampoline is 140 cm, heeft een net en een randkussen en is bedoeld voor kinderen tot 50 kilo.

Voor de tuin

De VirtuFit-trampolines van 251 en 305 cm hebben een net en randkussen en dragen 120 en 150 kilo. De BERG Favorit InGround van 270 cm graaf je in, zodat hij gelijk met het gras ligt.

Ander speelgoed om te bewegen en te voelen

Niet elk kind wil springen, en niet iedereen heeft een tuin. Ander speelgoed kan ook beweging of iets om te voelen geven. Net als de trampoline is dat speelgoed en geen therapie.

• Een skippybal is een kleine stap richting springen: je kind zit erop en voelt de grond. De JohnToy-bal is 50 cm en geschikt tot 30 kilo.
• De Gonge Rivierstenen zijn zes stapstenen met een antislip rand. Je kind stapt of springt van steen naar steen, binnen of buiten.
• Kinetic Sand is zand dat aan zichzelf blijft plakken en niet uitdroogt. Kneden en pletten is voor veel kinderen een rustig moment aan tafel.
• Clickeez zijn kleine figuurtjes die je indrukt als de toets van een toetsenbord, voor kinderen vanaf 6 jaar. Ze passen in een broekzak en houden de vingers bezig in de wachtkamer.

Meer speelgoed om te bewegen staat bij speelgoed voor de motoriek.

Wanneer zoek je hulp?

Merk je dat prikkels het dagelijks leven van je kind lastig maken, bijvoorbeeld bij aankleden, eten of in de klas? Dan kan een kinderergotherapeut meekijken. Die kijkt met jullie naar wat lastig gaat en zoekt naar aanpassingen thuis en op school. Je vindt er een via de zoeker van Ergotherapie Nederland.

De basisverzekering vergoedt 10 uur ergotherapie per jaar. Voor kinderen tot 18 jaar geldt geen eigen risico, en meestal heb je geen verwijzing nodig (Zorgwijzer). Kijk voor de zekerheid in je polisvoorwaarden.

Andere plekken waar je terechtkunt:

• De huisarts of de praktijkondersteuner, voor vragen over je kind en een verwijzing als dat nodig is.
• Het wijkteam van je gemeente, voor praktische hulp (Thuisarts).
• De Nederlandse Vereniging voor Autisme, voor informatie en contact met andere ouders.
• Het Nederlands Jeugdinstituut, met uitleg voor ouders over autisme en structuur.
• Uniek Sporten, om een sportclub te zoeken voor kinderen met autisme. Een turnclub met trampoline kan ook.

Een aflevering van Het Klokhuis over autisme, om samen met je kind of met broertjes en zusjes te kijken.

Meer lezen

• 9 voordelen van een trampoline, met de studies naar evenwicht, botten en motoriek.
• Koopgids voor een veilige trampoline.
• Onderzoek naar letsel door trampolines.
• Zeven challenges voor op de trampoline, voor kinderen die van een opdrachtje houden.
• Motoriek verbeteren met speelgoed.