Hoe werkt magnetisch speelgoed? Uitleg, proefjes en veiligheid

Hoe werkt een magneet?

Alles om je heen bestaat uit piepkleine deeltjes, en daarin zitten elektronen. Natuurkundige Johan Mentink van de Radboud Universiteit legt uit dat een materiaal magnetisch wordt als die elektronen allemaal dezelfde kant op staan (Radboud Universiteit). In een magneet is dat zo, in een stuk plastic of hout normaal niet.

Elke magneet heeft twee kanten: een noordpool en een zuidpool. Houd je een noordpool bij een zuidpool, dan trekken ze naar elkaar toe. Twee noordpolen of twee zuidpolen duwen elkaar weg. Dat gebeurt zonder dat de magneten elkaar raken (Scholastic).

Een magneet trekt niet alle metalen aan. IJzer en staal wel, aluminium en koper niet. Dat zie je goed aan euromunten: de munten van 1, 2 en 5 cent zijn van staal met een koperlaagje en blijven stevig aan een magneet hangen. De munten van 10, 20 en 50 cent reageren helemaal niet, en bij 1 en 2 euro trekt alleen het midden een beetje (Kroatische Nationale Bank).

Waarom klikken magnetische tegels altijd vast?

Een gewone magneet kun je verkeerd om houden, en dan duwt hij weg. Bij magnetische tegels gebeurt dat bijna nooit. In de randen van elke tegel zitten meerdere magneten, en die liggen zo dat aan elke kant zowel een noordpool als een zuidpool naar buiten wijst. Daardoor vindt elke rand altijd een pool die past (Scholastic). Bij Connetix zitten in de kleine vierkantjes van sommige sets magneten die kunnen draaien, zodat ze ook schuin of half overlappend blijven zitten.

Bouwsets met staafjes werken anders. Bij SmartMax en Geomag zit de magneet in het staafje en is de bol van staal. Staal is zelf geen magneet, maar wordt wel aangetrokken door beide polen. Daardoor kun je elk staafje met elk uiteinde op een bol zetten. Twee staafjes zonder bol ertussen tegen elkaar houden is een ander verhaal: dan trekken ze soms aan en duwen ze soms weg.

De leeftijden komen uit de productinformatie van de sets op deze site. Kijk voor je eigen set altijd naar wat er op de doos staat.

Vijf proefjes met magneten voor thuis

Voor deze proefjes heb je niet meer nodig dan een paar grote magneten of het magnetische speelgoed dat je al hebt. Doe ze met jonge kinderen samen en gebruik geen losse kleine magneetjes.

1. Welke munt blijft hangen?

Leg een handje kleingeld op tafel en laat je kind eerst raden welke munten aan de magneet blijven plakken. Daarna testen. De koperkleurige centen van 1, 2 en 5 springen omhoog, de goudkleurige van 10, 20 en 50 blijven liggen. Een euro of twee euro trekt een klein beetje, alleen in het midden. Een mooie vraag om mee af te sluiten: waarom plakt de ene koperen munt wel en de andere niet? Het antwoord is het staal onder het koperlaagje.

2. Hengelspel met huisraad

Knoop een magneet aan een touwtje aan een stok en ga vissen tussen een sleutel, een paperclip, een punaise, een lepel en een stukje aluminiumfolie. Schooltv gebruikt dit hengelspel in een werkblad voor de basisschool (Schooltv). Laat je kind twee stapeltjes maken: wel magnetisch en niet magnetisch.

3. Door de tafel heen

Leg een paperclip of spijker op een dun tafelblad of een stuk karton en beweeg de magneet eronder. Het metaal schuift mee. Probeer daarna een dik boek of een glas water: hoe dik mag iets zijn voordat de magneet het niet meer haalt? Met twee magneten op elkaar gaat het vaak verder.

4. Voel het duwen

Pak twee SmartMax-staven of twee koelkastmagneten en houd ze tegen elkaar. De ene kant klikt vast, draai je er één om, dan duwt hij weg. Laat je kind een staafje over tafel voortduwen zonder het aan te raken.

5. Zelf een kompas maken

Wrijf een naald een paar keer in dezelfde richting langs een magneet, leg hem op een plat stukje kurk of een blaadje in een bakje water en kijk welke kant hij op draait. Dit proefje is voor kinderen die al voorzichtig met een naald kunnen omgaan. In de video hieronder legt Het Klokhuis uit hoe een kompas werkt.

Waarom ingeslikte magneten zo gevaarlijk zijn

Slikt een kind één magneet in, dan komt die er vaak vanzelf weer uit, net als een knikker. Het gevaar begint bij twee of meer magneten, of bij een magneet samen met iets van metaal. In de darmen kunnen die elkaar door de darmwand heen aantrekken. Het stukje darm ertussen raakt bekneld, krijgt geen bloed meer of er ontstaat een gat (Europese Commissie, CASP 2022). Volgens een Amerikaans overzicht voor spoedartsen kan de darmwand al binnen 8 uur beschadigd raken (WikEM).

Het lastige is dat je het niet altijd ziet. Jonge kinderen slikken vaak iets in als niemand kijkt, en de klachten lijken op griep: overgeven, buikpijn of niet willen eten. Daardoor komt een kind soms te laat bij de dokter (CASP 2022). Vooral kinderen onder de 5 jaar slikken magneten in. Een tweede groep zijn tieners van 10 tot 14 jaar, die met magneetballetjes een nep-piercing in hun tong of neus maken en ze dan per ongeluk inslikken (WikEM).

Sterke neodymiummagneten zijn het gevaarlijkst. Ze zijn veel sterker dan de gewone grijze ferrietmagneten (WikEM). Je vindt ze onder meer in losse magneetballetjes en bureauspeeltjes voor volwassenen.

Hetzelfde geldt voor een knoopcelbatterij: ook dan bel je direct een arts.

Wat zeggen de EU-regels over magnetisch speelgoed?

Speelgoed dat in Europa verkocht wordt, moet voldoen aan de Europese norm EN 71-1. Artikel 4.23 van die norm gaat over magneten. Een magneet die los kan komen van het speelgoed moet aan een van deze twee eisen voldoen (CASP 2022):

• hij is te groot om ingeslikt te worden, getest met een cilinder voor kleine onderdelen, of
• hij is zwak genoeg: een flux-index van minder dan 50 kG²mm².

De flux-index is een meetwaarde voor hoe hard een kleine magneet trekt. Fabrikanten mogen een sterkere magneet gebruiken, maar dan moet die vastzitten in een stuk plastic, hout of ander materiaal dat de trek-, val- en draaitesten doorstaat. Zo is het geheel te groot om in te slikken.

Wat controles laten zien

De NVWA plaatst ook regelmatig waarschuwingen voor magnetisch speelgoed. Een paar voorbeelden: de Playland Magnetische Bouwsets Dino en Zoo van ALDI, waarbij magneetjes uit de pootjes van de dieren konden loskomen (november 2024, NVWA), het Magnetix spel met 24 magneten (mei 2026, NVWA) en magneetballetjes van Trade Bazaar met een te hoge magneetkracht (juli 2026, NVWA). Het advies is steeds hetzelfde: gebruik het product niet meer.

Losse magneetballetjes worden vaak verkocht als speeltje voor volwassenen of met een leeftijd van 14 jaar en ouder. Europese toezichthouders vinden ze toch speelgoed, omdat je kunt verwachten dat jongere kinderen ermee spelen. Ze moeten dus aan dezelfde regels voldoen (CASP 2022).

Nieuwe Europese speelgoedregels

Sinds 1 januari 2026 geldt de nieuwe Europese speelgoedverordening 2025/2509. Het grootste deel gaat pas in op 1 augustus 2030. Speelgoed krijgt dan een digitaal productpaspoort, bijvoorbeeld via een QR-code, en webwinkelplatforms moeten zelf meer doen tegen onveilig speelgoed (Noerr). Tot die tijd mag speelgoed dat aan de oude regels voldoet gewoon verkocht worden.

Zo kies en controleer je veilig magnetisch speelgoed

• Kijk naar de leeftijd op de doos. Staat er niet geschikt voor kinderen jonger dan 3 jaar, volg dat dan op. Volgens de NVWA kan dat waarschuwen voor magneten die tot verslikking en maagschade leiden (NVWA).
• Koop bij een winkel die je kent en kijk of er een CE-markering, een naam en een adres van de fabrikant op staan. Bij controles van de NVWA op Shein, Wish, Temu en AliExpress had meer dan de helft van het geteste speelgoed een ernstig risico.
• Controleer tegels en staven af en toe. Zit er een barst in, is een tegel gevallen of zit er een losse rand aan, gooi hem dan weg. Europese toezichthouders raden aan om magnetisch speelgoed tijdens het gebruik regelmatig na te kijken (CASP 2022).
• Houd speelgoed voor grotere broers en zussen, zoals Geomag met kleine staafjes, apart van de peuter.
• Losse magneetballetjes en sterke koelkastmagneetjes horen niet in huis bij jonge kinderen. Ook niet hoog in de kast, want een kind dat klimt vindt ze.
• Maak tegels schoon met een vochtige doek en dompel ze niet onder in water. Connetix waarschuwt dat de magneten binnenin daardoor beschadigd kunnen raken (Connetix).

Meer over CE-markering en onveilig speelgoed lees je in illegaal en onveilig speelgoed en in tips om online speelgoed te kopen.

Magna-Tiles, Connetix, SmartMax en Geomag vergeleken

De prijzen zijn de laagste prijzen die we deze week zagen voor de sets op deze site. De andere gegevens komen uit de productinformatie.

Twijfel je tussen tegels van verschillende merken? Tegels van Magna-Tiles, Connetix en Gladi klikken volgens de fabrikanten aan elkaar, al voelt de verbinding met Connetix minder sterk aan doordat hun magneten sterker zijn (Connetix). Je kunt dus beginnen met een kleine set en later een ander merk erbij kopen.

Leuke bouwideeën met tegels vind je in de leukste creaties met Magna-Tiles.

Goed magnetisch speelgoed per leeftijd

Hieronder een paar sets die we bij meerdere winkels zien, met de prijzen van vandaag. De prijzen worden dagelijks bijgewerkt.

Voor 1 tot 3 jaar: SmartMax

De onderdelen zijn zo groot dat een peuter ze goed vast kan pakken. De Basic-set heeft 23 onderdelen met korte en lange staven en bollen. Bij de My First-sets klikken zachte dieren- of voertuigdelen op de staven. SmartMax raadt aan om onder toezicht van een volwassene te spelen.

Vanaf 3 jaar: magnetische tegels

Met 32 tegels kan een kleuter een huisje of toren bouwen, maar wie samen bouwt of grotere bouwwerken wil, heeft al snel 60 tot 100 tegels nodig. De Magna-Tiles Builder heeft een kraan op wielen die tegels oppakt, en het Connetix Portaalpakket heeft open frames voor deuren en ramen.

Vanaf 5 jaar: Geomag

Bij Geomag klik je magnetische staafjes op stalen bolletjes en zet je er gekleurde panelen tussen. In de set van 78 delen zitten 28 staven, 20 bollen en panelen in drie vormen. De onderdelen zijn kleiner dan bij SmartMax, dus berg ze op als er ook een peuter in huis is.

Wat leert een kind van bouwen met magneten?

Er is geen onderzoek dat we hebben gevonden naar wat magnetische tegels of staven specifiek doen voor de ontwikkeling van kinderen. Wat je wel ziet als je meekijkt: een kind oefent de fijne motoriek als het een tegel precies tegen een andere zet. Bij een hoge toren merkt het vanzelf dat een brede voet beter staat dan een smalle, en dat een driehoek een muur steviger maakt.

Magneten lokken ook vragen uit. Waarom duwt dit staafje weg en dat niet? Waarom blijft de toren niet staan als er een dak op komt? Gebruik die vragen voor een van de proefjes hierboven. Meer speelgoed voor denken en bouwen vind je bij speelgoed voor de cognitieve ontwikkeling en speelgoed voor de motoriek.

Meer lezen

• De leukste creaties met Magna-Tiles, met bouwideeën voor thuis.
• Illegaal en onveilig speelgoed: waar je het aan herkent.
• Motoriek verbeteren met speelgoed.
• Wat is goed speelgoed?
• Alle sets van Magna-Tiles en SmartMax met de laagste prijs.