Motoriek verbeteren met speelgoed: zo oefen je thuis per vaardigheid

Zo oefen je motoriek thuis

Bij de meeste kinderen komen lopen, fietsen, tekenen en knippen vanzelf, als ze maar genoeg kunnen spelen en bewegen. Een kleine groep heeft meer moeite. Voor die kinderen beschrijft de Nederlandse richtlijn over DCD, de motorische ontwikkelingsstoornis, hoe oefenen het beste werkt. Een kind oefent dan de activiteit die het wil leren, zo nodig eerst in een makkelijkere vorm, en daarna in de situaties waar het die nodig heeft (richtlijn DCD). Die aanpak is ook thuis bruikbaar, voor elk kind dat iets nog lastig vindt.

• Oefen het echte doel. Wil je kind leren fietsen, dan helpt een loopfiets meer dan een algemeen balansspel.
• Maak het eerst makkelijker. Een grotere, zachtere of langzamere bal, een dikker krijtje, een lagere rand om over te lopen.
• Liever vijf minuten per dag dan een uur in het weekend. Stop als het nog leuk is.
• Laat je kind zelf doen en help pas als het vastloopt. De richtlijn noemt de actieve rol van het kind en de betrokkenheid van ouders als kenmerken van behandelingen die werken (richtlijn DCD).
• Zorg dat het lukt. Kinderen die vaak falen, gaan het bewegen uit de weg. Kinderen met motorische problemen voelen zich vaak minder bekwaam en bewegen daardoor minder (richtlijn DCD).

Hoeveel een kind per dag moet bewegen en wat onderzoek zegt over motoriek en schoolprestaties, staat uitgebreid op speelgoed voor de motoriek.

Weet je niet waar je moet beginnen? Kies wat lastig gaat, dan krijg je drie spelletjes om mee te starten.

Welk speelgoed oefent wat?

De leeftijden zijn een grove richting. Wat een kind gemiddeld wanneer kan, staat in de tabel met mijlpalen op speelgoed voor de motoriek.

Los lopen oefenen

Een loopwagen geeft steun aan de handen, terwijl je kind zelf zijn gewicht verplaatst. Hij is pas nuttig als je kind zich al optrekt tot staan en langs de bank schuifelt. Daarvoor oefent een baby meer op de vloer: rollen, kruipen en zich ergens aan optrekken.

Zet de loopwagen op een vloer met wat grip, zoals vloerkleed of laminaat zonder losse kleedjes. Blijf erbij, want op een gladde vloer rolt hij sneller weg dan je kind kan lopen. De VTech Baby Walker heeft een speelpaneel dat je losklikt, zodat je baby er eerst zittend op de vloer mee speelt en later achter de wagen gaat lopen.

Reiken en grijpen

Een baby leert eerst slaan naar wat het ziet, dan vastpakken en later iets van de ene naar de andere hand geven. Speelgoed dat makkelijk vast te houden is, laat dat vaker lukken. De Oball Rammelaar is een bal van ongeveer 10 centimeter met 29 gaten voor kleine vingers. Kapitein Kalamari van Lamaze heeft acht poten in verschillende kleuren om aan te trekken.

Leg het speeltje tijdens buikligging net buiten bereik, zodat je baby moet reiken. Lukt het niet, schuif het dan een stukje dichterbij. Meer ideeën lees je in onze blog over spelen met de Oball.

Rollen, gooien en vangen

Vangen is lastig, omdat je kind moet inschatten waar de bal heen gaat en op tijd de handen moet sluiten. Begin daarom met iets wat langzaam valt, zoals een ballon of een sjaaltje. Daarna een grote zachte bal van dichtbij, en pas later een kleinere bal van verder weg. Rollen en mikken gaan eerder dan vangen.

• Het Bumba kegelspel heeft zes kegels en een bal en is bedoeld voor 2 tot 6 jaar. Tel samen hoeveel kegels er omgaan.
• Bij blikgooien van BS Toys gooi je met drie pittenzakken op tien metalen blikken. Een pittenzak rolt niet weg en is makkelijker te pakken dan een bal.
• De Wahu Phlat Ball Junior is een platte schijf van 15 centimeter die in de lucht een bal wordt. Leuk voor kinderen die een gewone bal al kunnen vangen.

Evenwicht en balans

Evenwicht oefen je door je lichaam steeds een beetje uit balans te brengen en weer terug te komen. Dat gebeurt vanzelf op een loopfiets, een step of een trampoline. Binnen kun je een parcours maken met kussens, een touw op de vloer en een krukje om op te stappen.

• De Gonge Rivierstenen zijn zes stapstenen voor binnen en buiten. Leg ze eerst dicht bij elkaar en dan steeds verder uit elkaar.
• Het Stapelstein Balance Board is een wiebelplank die tot 120 kilo draagt. Je kind kan erop wiebelen, draaien en balanceren.
• Bij Twister Junior draai je de wijzer, zet je je hand of voet op de goede kleur en probeer je te blijven staan. Het kan met twee tot vier spelers.
• Op loopklossen staat je kind een stukje boven de grond en zet het hoge, voorzichtige stappen. Ze kosten weinig.

Ook een spelcomputer kan helpen. De richtlijn over DCD noemt actieve videogames, zoals Wii Fit, een zinvolle aanvulling: in onderzoek verbeterde het evenwicht. Of kinderen daardoor ook beter worden in lastigere dagelijkse taken, is niet onderzocht (richtlijn DCD).

Handen en vingers

Voor tekenen, knopen dichtdoen en later schrijven moeten vingers apart van elkaar kunnen bewegen en de twee handen samenwerken. Je kind oefent dat met alles waarbij het kleine dingen pakt, knijpt, draait of rijgt.

• Klei kneden, rollen en plat drukken geeft kracht in de handen. In de Play-Doh Starter Tas zitten vier potjes klei en negen stukken gereedschap om mee te rollen, stempelen en knippen.
• Rijgen laat twee handen samenwerken: de ene houdt vast, de andere duwt de veter door het gat. De rijgkaarten van Little Dutch hebben vijf kaarten en vier veters.
• Strijkkralen vragen precies werken met duim en wijsvinger. Begin met maxi-kralen, zoals deze set van Hama met 900 kralen en een grondplaat.
• Bij Let's Go Fishing draait een vijver rond en gaan 21 visjes open en dicht. Je moet het hengeltje stil houden en op het goede moment ophalen. Er zijn batterijen nodig die niet in de doos zitten.
• Kapla is een doos houten plankjes zonder klikjes. Een toren blijft alleen staan als je elk plankje rustig en recht neerlegt.

Tekenen en knippen

Tekenen begint groot. Krassen met stoepkrijt op de tegels of met een dikke stift op een vel aan de muur gebruikt de hele arm, en dat is voor een peuter makkelijker dan kleine lijntjes aan tafel. Kleiner en preciezer komt daarna.

Knippen is moeilijk omdat de ene hand de schaar opent en sluit terwijl de andere het papier draait. Maak het makkelijker in stappen:

• Eerst slierten klei of rietjes doorknippen: één knip en het is af.
• Dan stroken stevig papier van twee vingers breed.
• Daarna langs een dikke rechte lijn, en pas later langs een bocht of een cirkel.

Een kinderschaar met afgeronde punt en een stevig vel karton maken het voor kleine handen ook makkelijker.

Oefenen helpt weinig: wat nu?

Sommige kinderen blijven onhandig, ook als ze veel oefenen. Bij een deel van hen gaat het om DCD (developmental coordination disorder), een stoornis in het aanleren en uitvoeren van bewegingen. In onderzoek wordt 5 tot 6 procent het vaakst genoemd, en het komt meer voor bij jongens dan bij meisjes (richtlijn DCD). Dat is ongeveer een kind per klas.

Signalen die de richtlijn noemt:

• Je kind laat vaak dingen vallen of botst ergens tegenaan.
• Vangen, een schaar of bestek gebruiken, schrijven of fietsen gaat traag en onnauwkeurig.
• Traplopen, knopen dichtdoen, puzzelen of een rits dichtdoen lukt later dan bij leeftijdsgenoten.
• Ook als je kind iets geleerd heeft, blijft het houterig, langzaam of minder precies.

Vaak valt het pas op de basisschool op, als schrijven, gym en sport erbij komen.

Een kinderfysiotherapeut of kinderoefentherapeut kan de motoriek testen en een plan maken. Een verwijzing is meestal niet nodig. Voor kinderen tot 18 jaar vergoedt de basisverzekering de eerste 9 behandelingen. Is dat niet genoeg, dan kan de verzekeraar er nog maximaal 9 vergoeden, en bij een aandoening op de lijst voor chronische aandoeningen alle behandelingen (Consumentenbond). Kijk in je polis wat er voor jullie geldt.

De richtlijn raadt behandelingen aan waarbij het kind de echte vaardigheid oefent, zoals taakspecifieke training, NTT en CO-OP. Sensorische integratietherapie raadt de richtlijn af, omdat het bewijs niet overtuigend is (richtlijn DCD). Het gezin en de school spelen een grote rol: daar oefent een kind de meeste uren.

Meer lezen

• Speelgoed voor de motoriek, met mijlpalen per leeftijd, de beweegrichtlijnen en wat onderzoek zegt.
• Speelgoed voor de ontwikkeling van baby, peuter en kind.
• 9 voordelen van een trampoline, voor wie evenwicht en springen buiten wil oefenen.
• Rolschaatsen om mee te leren.
• Wat is goed speelgoed?