Retro speelgoed: speelgoed van vroeger dat je nog kunt kopen

Tijdlijn: wanneer kwam het uit?

Per speelgoed staat hieronder het jaar waarin het op de markt kwam, en of je het nu nog nieuw kunt kopen. Bij speelgoed dat eerst in Japan of Amerika verscheen, staat erbij wanneer het in Europa kwam als dat bekend is.

Sommige jaartallen hebben een verhaal. Rubik maakte zijn eerste kubus al in 1974, maar pas in 1980 lag hij wereldwijd in de winkel. De lolobal werd in 1969 door twee Belgen uitgevonden en werd pas een rage toen het Nederlandse bedrijf Elson uit Cuijk hem in 1985 op de markt bracht.

Waarom retro speelgoed weer populair is

Een deel van het speelgoed verandert bijna nooit. Tollen, poppen en knikkers bestaan al heel lang, en kinderen spelen er nog steeds mee. Ander speelgoed was een rage en verdween, en komt nu terug omdat de kinderen van toen zelf ouders of grootouders zijn.

Daardoor is retro speelgoed vaak speelgoed voor twee generaties. Een opa die uitlegt hoe Mastermind werkt, of een moeder die laat zien dat je een kubus echt kunt oplossen: zo speel je makkelijk samen. Fabrikanten spelen daarop in. Polly Pocket kwam in 2018 terug met een lijn die zich ook op verzamelaars richt (Wikipedia), en voor wie zelf wil bouwen is er de LEGO Game Boy. Meer van dat soort cadeaus staat bij speelgoed voor volwassenen.

De speelboom uit de jaren 70 en 80

De speelboom is voor veel mensen het speelgoed van vroeger dat ze het meest missen. Het is een boom die openklapt tot een huis met een lift die je met een slinger op en neer draait, een schommel, een auto en een hondenhok. In Amerika verkocht Kenner hem als de Family Tree House van de Tree Tots. Het Franse Vulli maakte dezelfde boom als The Magic Tree, en vierde in 2015 de veertigste verjaardag ervan (This Old Toy).

Vulli, ook bekend van Sophie de giraf, maakt de boom nog steeds in het Franse Rumilly, onder de naam Klorofil (Gambin). Erin woont de familie Klorofil met hondje Youpi. Kinderen van nu spelen er net zo mee als hun ouders: verhuizen, verstoppen en de lift precies een keer te vaak laten zakken.

Speelgoed van vroeger: jaren 70

• Het magnetische tekenbord: tekenen met een magnetische pen en alles weer weg met een schuif. Pilot bedacht het in 1974 als Magna Doodle (Wikipedia).
• Stretch Armstrong, een gespierde pop vol gel die je kon uitrekken van 38 centimeter tot meer dan een meter. Kenner bracht hem in 1976 uit (Wikipedia).
• Playmobil: de eerste ridders, indianen en bouwvakkers stonden in 1974 op de speelgoedbeurs in Neurenberg. Een Nederlandse firma kocht meteen een hele jaarproductie (Wikipedia).
• Mastermind, in 1970 bedacht door de Israëlische postmeester Mordecai Meirowitz (Wikipedia), en Vier op een rij, dat Milton Bradley in 1974 uitbracht (Wikipedia). Allebei vind je ze nog in elke speelgoedwinkel.
• De Fisher-Price kassa met munten, een bel en een lade die openschiet, uit het midden van de jaren 70.
• Nopper: gekleurde delen met kleine uitsteeksels die je aan elkaar drukt. Denys Fisher bedacht ze in 1969, in het Engels heten ze Stickle Bricks (Wikipedia).

Spirograph is ouder. Denys Fisher bracht de speelgoedversie in 1965 uit (Wikipedia). Met tandwielen en een pen teken je spiralen en bloemen die eruitzien alsof een computer ze maakte.

Speelgoed van vroeger: jaren 80

De jaren 80 waren de tijd van rages. Wat de een had, wilde de hele klas.

• De Rubik's Kubus lag in 1980 wereldwijd in de winkels. Tussen 1980 en 1983 werden er naar schatting 200 miljoen verkocht (Wikipedia). In 1981 moest Bart Smit van het Amsterdamse gerechtshof stoppen met de verkoop van een goedkope namaakkubus uit Taiwan (de Volkskrant, 17 juli 1981).
• De lolobal, een schijf met een bal erdoor waar je op staat en mee springt. In 1985 zag je hem overal in Nederland, Belgie en Duitsland (Wikipedia).
• Happy Cube, een puzzel van platte schuimstukjes die je tot een kubus vouwt. De Belg Dirk Laureyssens bedacht hem in 1986, in Nederland heette hij Wirrel Warrel (Wikipedia).
• Troetelberen, My Little Pony en He-Man: figuren met een tekenfilm erbij, om te verzamelen.
• Sylvanian Families, kleine diertjes met huizen en meubeltjes. Epoch bracht ze in 1985 in Japan uit, in 1987 kwamen ze naar Engeland (Wikipedia).

Speelgoed van vroeger: jaren 90

• Polly Pocket: een poppenhuisje in een doosje zo groot als een poederdoos, met een pop van een paar centimeter. Bluebird bracht het rond 1989 uit, Mattel nam het in 1998 over (Wikipedia).
• De Game Boy, de spelcomputer voor in je hand, kwam in september 1990 naar Europa (Wikipedia). LEGO maakt er nu een bouwpakket van voor volwassenen.
• Tamagotchi, een digitaal huisdier aan je sleutelbos dat eten wilde, ook tijdens de les. Bandai bracht hem in 1996 uit in Japan en in 1997 in de rest van de wereld (Wikipedia).
• Furby, de pratende knuffel uit 1998. In drie jaar tijd gingen er meer dan 40 miljoen over de toonbank (Wikipedia). In de zomer van 1999 waren Furby's in Nederlandse winkels volgens het Algemeen Dagblad na een dag of een paar dagen uitverkocht (Algemeen Dagblad, 8 juli 1999).
• Flippo's zaten vanaf 1995 bij de chips van Smiths. Na ruim twee jaar was de rage voorbij, tot de Pokémon-flippo's een paar jaar later terugkwamen (Wikipedia).

Speelgoed van vroeger: rond 2000 en de jaren 2010

Ook speelgoed van na 2000 is inmiddels retro, in elk geval voor wie toen op de basisschool zat.

• Rond 2000 waren dat Bratz-poppen (2001), Beyblade-tollen (1999 in Japan) en de Nintendo DS (2004 en 2005). Beyblade kwam in 2023 terug als Beyblade X (Wikipedia).
• In de jaren 2010 kwamen loom bandjes, de fidget spinner, zelf slijm maken en Minecraft. Het weefraampje voor loom bandjes werd in 2010 in Amerika bedacht (Wikipedia), de fidget spinner was vooral in 2017 een rage (Wikipedia).

Wat kostte het toen, en wat is dat nu?

We zochten in oude krantenadvertenties op Delpher wat speelgoed kostte toen het nieuw was. De guldens rekenden we om naar euro (2,20371 gulden per euro) en daarna met de jaarlijkse inflatie van het CBS naar euro's van 2025. Zo zie je wat dat bedrag nu waard zou zijn.

De Rubik's Kubus is het duidelijkste voorbeeld. In 1981 betaalde je bij de Bijenkorf ruim 13 euro, wat nu zo'n 38 euro zou zijn. Vandaag koop je hem voor minder dan 10 euro. De Furby van nu kost ongeveer de helft van wat de eerste Furby in euro's van nu kostte. Let wel: een Tamagotchi of Furby van nu kan meer dan het origineel, dus helemaal eerlijk is de vergelijking niet.

Kocht je zelf iets na 2010, zoals een loomset in 2014 of een fidget spinner in 2017? Met deze rekenhulp zie je wat dat bedrag nu is, en hoe de prijs van speelgoed zich verhoudt tot de rest.

Buitenspeelgoed van vroeger

Buiten spelen ging vroeger met heel weinig spullen. Veel van dat buitenspeelgoed kost nog steeds bijna niets.

• Knikkers. Het knikkerspel was al bekend bij de Indusbeschaving en kwam in de middeleeuwen via de Nederlanden naar Engeland (Wikipedia). Een potje in de stoep, een zakje knikkers en het spel kan beginnen.
• Elastieken en touwtjespringen, met twee kinderen die het touw of elastiek vasthouden en een rijtje dat op de beurt wacht.
• Hinkelen met stoepkrijt en een steentje.
• De skippybal, in de jaren 60 bedacht door de Italiaan Aquilino Cosani. De Nederlandse naam komt van Skippy, de kangoeroe uit de televisieserie (Wikipedia).
• Tol en diabolo: draaien, gooien en opvangen tot je armen moe zijn.

Meer ideeën voor buiten staan bij buitenspeelgoed.

Klassieke spellen die nooit weggingen

Sommige spellen zijn zo oud dat ze bijna geen retro meer heten. Mens erger je niet verscheen in 1914 in Duitsland en kwam in 1934 bij Jumbo in Nederland (Wikipedia). Monopoly bestaat sinds 1935 (Wikipedia). Stratego werd in 1942 bedacht door de Joodse onderduiker Jacques Johan Mogendorff, en Jumbo geeft het sinds 1958 uit (Wikipedia).

Ze winnen het nog steeds op een regenachtige zondag, ook als iemand na een uur boos van tafel loopt. Waarom juist Monopoly zo vaak ruzie geeft, lees je in Monopoly, een ideaal spel om ruzie te maken.

Retro speelgoed kopen: nieuw of van zolder?

Je hebt drie mogelijkheden. Je koopt een klassieker die nooit uit de winkel is geweest, zoals Mastermind of Playmobil. Je koopt een heruitgave of een nieuwe versie, zoals de Klorofil-speelboom of een Tamagotchi van nu. Of je zoekt het origineel tweedehands, op een rommelmarkt, in een vintagewinkel of online.

Voor een kind om mee te spelen is een nieuwe uitvoering meestal de handigste keuze. Hij is compleet, de batterijen zitten op een normale plek en hij is gemaakt volgens de regels van nu. Een origineel is leuk voor de verzamelaar, of om samen naar te kijken.

Wil je weten waar je verder op let bij speelgoed? Lees wat is goed speelgoed en illegaal en onveilig speelgoed.

Meer lezen

• Barbie van 1959 tot nu, de geschiedenis van de bekendste pop.
• Hoe de prijzen van speelgoed stijgen, met cijfers van het CBS.
• Review van de LEGO kermis-achtbaan voor volwassenen die zelf willen bouwen.
• Playmobil en Furby: alle sets en prijzen van nu.
• Pokémon-speelgoed voor wie in de jaren 90 kaartjes ruilde.