Is houten speelgoed de beste keuze voor je baby? Veiligheid, lak, schoonmaken en wat past per maand

Het korte antwoord: wat klopt er van de voordelen?

Over houten speelgoed lees je veel stellige beweringen. We hebben de bekendste naast het onderzoek gelegd dat we konden vinden.

Onze conclusie: houten speelgoed is een goede keuze als het goed gemaakt is en past bij de leeftijd van je kind. De beste keuze is het niet altijd. Een zachte knuffel of een stoffen boekje is voor een pasgeborene vaak handiger dan een harde houten ring, en een bijtring van natuurrubber is zachter voor tandvlees dan hout.

Is houten speelgoed veilig voor een baby?

Voor houten speelgoed gelden dezelfde Europese regels als voor elk ander speelgoed. Voor kinderen onder de 3 jaar zijn de eisen het strengst, omdat ze alles in hun mond stoppen. Daar letten de controleurs dan ook het meest op: kleine onderdelen, koorden, losse balletjes en magneten (NVWA).

Dat hout geen garantie is, laten de controles van de NVWA zien. Van 21 houten treinsets voldeed twee derde niet aan de eisen. Bij vijf sets konden kleine onderdelen of magneten loskomen. Bij een eerdere ronde in 2018 en 2019 had 41 procent van het houten speelgoed een of meer gebreken (Radar). In 2023 vond de NVWA bij 9 van de 55 onderzochte houten speeltjes een ernstig risico (Consumentenbond).

Waar je zelf op let:

• Kijk naar de leeftijd op de verpakking en volg die, ook als het speeltje er geschikt uitziet voor een baby. Dat is het advies van de NVWA. Bij 14 van de onderzochte treinsets stond onterecht op de doos dat ze niet geschikt waren voor kinderen onder de 3, terwijl ze er wel zo uitzagen.
• Trek voor het eerste gebruik stevig aan wieltjes, kralen en ogen. Zit er iets los, gebruik het dan niet.
• De NVWA test kleine onderdelen met een testcilinder. Past een onderdeel er helemaal in, dan is het te klein voor een kind onder de 3. Kraaltjes, pinnetjes en kleine figuurtjes vallen daar al snel onder.
• Koordjes aan trekdieren of rammelaars horen kort te zijn. Hang niets met een koord in het bedje.
• Magneten in houten speelgoed moeten er helemaal in zitten. Twee ingeslikte magneten kunnen elkaar door de darmwand heen aantrekken.

Meer over het herkennen van onveilig speelgoed lees je in illegaal en onveilig speelgoed.

Lak, verf of onbehandeld hout?

Een baby sabbelt urenlang op een rammelaar, dus de afwerking telt. Voor speelgoed legt de Europese norm EN 71-3 vast hoeveel van twintig stoffen er uit het materiaal mag komen, waaronder lood, cadmium, chroom en kwik. De norm test ook materiaal dat je van het speelgoed af kunt schrapen (EN 71-3). Een verflaag op speelgoed met CE-markering hoort daar dus aan te voldoen.

Splinters, scheuren en losse lijmnaden

Massief hout splintert niet snel, maar na een paar maanden kwijlen, gooien en bijten kan er een ruw randje of een scheurtje in komen. Loop houten babyspeelgoed daarom eens per maand na:

• Ga met je vingertoppen over alle randen. Voel je een splinter of een ruw plekje, schuur het dan glad met fijn schuurpapier en veeg het stof weg.
• Zie je een scheur in een bijtring of een rammelaar, gooi hem dan weg. Een scheur kan verder openbreken als je kind erop bijt.
• Kijk of lijmnaden nog dicht zitten, bijvoorbeeld bij een rammelaar met een los balletje binnenin of een stapeltoren met een stokje. De NVWA test juist of die verbindingen tegen vallen, sabbelen en stoten kunnen.
• Laat nat speelgoed drogen bij kamertemperatuur, niet op de verwarming of in de volle zon. Snel drogen kan hout laten scheuren.

Plaatmateriaal zoals triplex en mdf is minder geschikt voor speelgoed dat in de mond gaat. De randen kunnen rafelen en je ziet niet welke lijm erin zit. Voor bijtringen en rammelaars kies je liever massief hout.

Houten speelgoed schoonmaken

Hout zwelt op in water. Daarom dompel je houten speelgoed niet onder, maar neem je het af met een vochtige doek en laat je het daarna goed drogen (ID.nl). Ook Plan Toys raadt een vochtige doek aan, en voor gelakt hout een zachte doek, zodat de laklaag niet ruw wordt (Plan Toys).

Wat je beter niet doet: houten speelgoed in de vaatwasser of de wasmachine stoppen, laten weken in een bak sop, of afnemen met bleek of chloor. Gebruik je azijn, probeer het dan eerst op een plekje aan de onderkant, want het kan was en olie oplossen.

FSC: wat zegt het keurmerk wel en niet?

Op steeds meer houten babyspeelgoed staat het FSC-logo. Dat zegt iets over de herkomst van het hout. Er zijn drie labels (FSC):

FSC zegt niets over de verf, de lijm of de veiligheid van het speeltje. Daarvoor kijk je naar de CE-markering, de leeftijd op de verpakking en de productinformatie van het merk. Staat het FSC-logo alleen op de doos, dan geldt het misschien alleen voor het karton.

Welk houten speelgoed past bij welke maand?

Baby's ontwikkelen in hun eigen tempo. De leeftijden hieronder komen uit de mijlpalen van het Amerikaanse CDC: dingen die minstens 75 procent van de kinderen op die leeftijd kan (CDC). Loopt je kind een maand voor of achter, dan is dat gewoon.

Wil je meer weten over wat er rond een half jaar gebeurt? Lees dan over de baby van 6 maanden.

Grijpen en bijten (0 tot 9 maanden)

Een rammelaar of bijtring die licht is en een opening heeft waar een babyhandje omheen past. De GOKI-ring is volgens de fabrikant gemaakt van hout met verf op waterbasis. In de BamBam-rammelaar zit een los houten balletje dat zacht tikt als je kind schudt.

Blokken en bakjes (rond 1 jaar)

Rond de eerste verjaardag gaat een blokje in een bakje en weer terug. Torens bouwen komt later, maar omgooien kan meteen. Kies grote blokken die niet in de mond passen. De Small Foot-blokken zijn naturel, zonder verf. De Hape-blokken zijn van esdoornhout met verf op waterbasis.

Duwen, lopen en tikken (1 tot 2 jaar)

Een loopwagen geeft steun bij de eerste stapjes, en de bak is daarna een plek om speelgoed in rond te rijden. Bij de BRIO-loopwagen zet je de duwstang in twee standen en zit er een rem op. De Little Dutch-loopwagen heeft een FSC-keurmerk en een bak voor knuffels en blokken. De xylofoon van Janod is bedoeld voor 1 tot 3 jaar.

Minder speelgoed, langer spelen

Houten speelgoed is vaak duurder per stuk. Dat hoeft geen probleem te zijn, want je baby heeft er niet veel van nodig. Onderzoekers van de Universiteit van Toledo lieten 36 peuters van 18 tot 30 maanden spelen in een kamer met 4 en in een kamer met 16 speeltjes. Met 4 speeltjes speelden ze ongeveer twee keer zo lang met elk speeltje en gebruikten ze het op meer manieren. Met 16 speeltjes pakten veel kinderen er binnen een kwartier tien of meer op (Universiteit van Toledo).

Een andere kleine studie keek naar 26 baby's van 10 tot 16 maanden. Bij elektronisch speelgoed praatten ouders minder, reageerden ze minder op hun kind en noemden ze minder woorden zoals kleuren en dieren dan bij blokken, puzzels en boekjes (Northern Arizona University). Het verschil zat in de lampjes en geluiden. Een plastic blok werkt in dit opzicht net zo goed als een houten.

Doorgeven en tweedehands

Houten blokken die jij als kind van je oma kreeg, kunnen vaak gewoon door naar je eigen baby. Massief hout zonder batterijen gaat lang mee, en een beetje stof neem je zo af. Bij speelgoed met lijm, touwtjes of verf is het wel opletten.

• Blokken van onbehandeld hout zonder losse delen kunnen meestal zo door naar een volgend kind. Schuur ruwe hoekjes glad.
• Oud geverfd speelgoed laat je liever niet in de mond gaan. Het is gemaakt voordat de huidige regels er waren.
• Trek bij tweedehands rammelaars en trekdieren aan alle onderdelen en kijk of de koordjes niet te lang zijn.
• Speelgoed met een scheur of een losse lijmnaad repareer je niet voor een baby, dat gooi je weg.

Meer lezen

• Houten speelgoed als cadeau, met vijf redenen en tips voor een kraamcadeau.
• Duurzaam speelgoed: 7 merken en waar je op let.
• Speelgoed voor de ontwikkeling, per fase van baby tot schoolkind.
• Review van Sophie de Giraf, de bekende bijtgiraf van natuurrubber.
• Op leeftijd zoeken: 0 tot 6 maanden, 6 tot 12 maanden en 1 tot 2 jaar.
• Alles voor de kleinsten bij babyspeelgoed en bijtspeelgoed.